Nr 2190 w Rejestrze Prasy SO w Poznaniu. Od maja 2007 r.
| < Grudzień 2018 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            
Szanowni P.T. Czytelnicy Gazety Autorskiej „IMPRESJee” (nr 2190 w Rejestrze Prasy w SO w Poznaniu). Podaję tutaj statystyki Państwa wizyt (na podstawie danych otrzymywanych z Blox). Aktualna liczba wizyt w Gazecie Autorskiej „IMPRESJee”: 7 092 546. W sumie - w Gazecie Autorskiej „IMPRESJee” i witrynach tematycznych: 9 514 712 ******* Gazeta Autorska „IMPRESJee” zajmuje pierwsze miejsce popularności w kategorii MEDIA na TOP 1000 w Blox. Zapraszam do lektury - redaktor naczelna Stefania Golenia (Stefania Pruszyńska), autorka esejów, felietonów, recenzji, wywiadów, fotoreportaży, utworów literackich i artystycznych wizualnych

* SALON: KRUŻGANKI KULTURY

poniedziałek, 10 grudnia 2018

Dziś Karaimi nie dysponują wydaniem Biblii hebrajskiej, z którego mogliby korzystać podczas praktyk religijnych. Zmieni to lingwista dr Michał Németh, laureat prestiżowego grantu ERC. Dotarł do ponad setki rękopisów z przekładami fragmentów Biblii na język karaimski.

Karaimi to jedna z czterech oficjalnie uznanych w Polsce mniejszości etnicznych. Język karaimski należy do grupy języków turkijskich (obok m.in. języka tureckiego, uzbeckiego czy kazachskiego). To jednak język stopniowo zanikający – posługuje się nim na świecie nie więcej niż 100 osób.

Karaimi dawniej zamieszkiwali tereny Krymu, skąd przed kilkoma wiekami przywędrowali na tereny dawnej Rzeczypospolitej. Na Kresach Wschodnich istniały gminy karaimskie, gdzie Karaimi żyli w mniejszych lub większych skupiskach. Po drugiej wojnie światowej Karaimi zostali jednak częściowo przesiedleni na tereny dzisiejszej Polski, gdzie nie stanowią skupionej w jednym miejscu społeczności.

Religia Karaimów – karaimizm – wywodzi się z judaizmu. Bardzo ważnym elementem tej religii jest studiowanie Biblii hebrajskiej. „Tak się jednak dzieje, że dziś Karaimi nie dysponują pełnym wydaniem tej księgi w swym języku” – mówi w rozmowie z PAP lingwista dr Michał Németh z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Badacz chce to zmienić. Pracuje nad opracowaniem pierwszego w historii wydania całej Biblii hebrajskiej (tzw. Tanachu) w przekładzie na język karaimski. I to we wszystkich trzech dialektach karaimskich, spośród których już tylko jeden jest dziś używany. Będzie to miało wymiar nie tylko dla społeczności Karaimów. Przede wszystkim będzie to praca ważna dla językoznawców: pokaże, jak zmieniał się na przestrzeni wieków język karaimski – na przykładzie zupełnie nieznanych wcześniej źródeł pisanych.

Uwieczniając zanikającą kulturę

Dr Németh przez wiele poprzednich lat – w ramach grantu NCN – prowadził wspólnie dr Anną Sulimowicz i Mariolą Abkowicz szeroko zakrojone badania archiwalne. Odwiedzał prywatne księgozbiory rodzin karaimskich. Dzięki temu skatalogował łącznie 400 rękopisów karaimskich z różnych okresów.

Języka karaimskiego dr Németh nauczył się dopiero na studiach turkologicznych. „Ale mam karaimskie pochodzenie: moja babcia była karaimką, a dziadek – w połowie Karaimem” –uśmiecha się badacz. I dodaje, że również jego koleżanki z byłego zespołu badawczego mają karaimskie korzenie, co znacznie ułatwiło naukowcom dotarcie do prywatnych osób, które mogły przechowywać w swoich zbiorach skarby ginącego języka. „Byliśmy z życzliwością i zaufaniem wpuszczani do karaimskich domów” – opowiada naukowiec.

Nie wiedzieli, jakie skarby stoją na ich półkach

„Wiele osób, u których znaleźliśmy rękopisy, nawet nie wiedziało, jakie skarby ukryte są na ich półkach” – opowiada rozmówca PAP. I dodaje: „Kultura karaimska zanika. Podobnie jest z umiejętnością posługiwania się językiem karaimskim i czytania tekstów karaimskich”. Dlatego badacze śpieszą się, by ją opisać.

Dodatkowym problemem jest to, że do początku XX wieku Karaimi zapisywali język karaimski pismem hebrajskim. „Chociaż sam język zachował wiele archaicznych cech i Karaimi dziś są w stanie z łatwością zrozumieć nawet teksty z XVIII wieku, to jednak w XX wieku wśród Karaimów niemal z generacji na generację zanikła umiejętność czytania po hebrajsku. Karaimi zaczęli bowiem zapisywać swój język w alfabecie łacińskim i cyrylicy” – tłumaczy laureat grantu ERC. Choć więc członkowie tej grupy etnicznej nadal rozumieli język karaimski, to już nie mogli odczytać tekstów zapisanych nieznanym im pismem.

Tymczasem większość tekstów znalezionych przez zespół dr. Németha to właśnie dokumenty zapisane w alfabecie hebrajskim. „Kiedy mówiliśmy komuś, że u niego na półce stoi najstarszy przekład Tory na język zachodniokaraimski – tekst z początku XVIII wieku – spotykaliśmy się z ogromnym zdziwieniem” – wspomina dr Németh.

Szukanie brakujących puzzli

Studiowanie Biblii hebrajskiej jest podstawą religii karaimskiej. Tekstów biblijnych odnaleziono wiele, ale zwykle były tylko fragmenty Tanachu – żaden rękopis nie zawiera całego tekstu Biblii hebrajskiej. Dlatego dr Németh zdecydował, że warto z tych fragmentów rozsianych po Polsce, Litwie czy Rosji stworzyć pełną edycję Biblii karaimskiej napisanej w języku zrozumiałym dla dzisiejszych Karaimów litewsko-polskich. Dostał na to grant z ERC, chociaż było ryzyko, że nie znajdzie wszystkich elementów tej układanki.

Już teraz okazało się jednak, że warto było podjąć ryzyko. Choć projekt formalnie zacząć się ma w przyszłym roku, naukowiec zebrał już wszystkie brakujące fragmenty. W ten sposób powstanie Biblia Karaimska. I to w trzech wersjach dialektycznych: krymskim, łucko-halickim, a także trockim. Aby współcześni Karaimi byli w stanie przeczytać cały Tanach, odnalezione fragmenty zapisane będą w alfabecie łacińskim.

Naukowiec podkreśla jednak, że język przekładów Biblii nie będzie uwspółcześniany. „Odnalezione przez nas fragmenty Biblii pisane są wprawdzie językiem archaicznym, ale Karaim, gdy weźmie te teksty do ręki, nie będzie miał większych problemów z ich zrozumieniem. Co najwyżej zwróci uwagę, że teraz się tak już nie mówi” – zwraca uwagę naukowiec.

Karaimska „Księga Henrykowska”?

Najstarsze teksty pisane w danym języku to dla językoznawców – ale i dla członków tych narodֹów, społeczności – ogromny skarb. Podaje przykład, że dla języka polskiego takim źródłem jest Księga Henrykowska” z XIII w. (to z niej pochodzi sławne, pierwsze zapisane w języku polskim zdanie: „daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”). Przekłady Biblii, które będą przedmiotem badań w ramach grantu ERC są najstarszymi źródłami pisanymi języka karaimskiego.

Lingwista wyjaśnia, że język karaimski przez stulecia był używany na terenach odciętych od reszty języków turkijskich. Rozwijał się więc w odosobnieniu. A dzięki temu po pierwsze zachował pewne archaiczne cechy, a po drugie pojawiały się w nim cechy osobliwe, niespotykane w innych językach turkijskich.

Baza danych – bez porównania

Dr Michał Németh chce, by z jego pracy z zakresu językoznawstwa historycznego i historyczno-porównawczego skorzystało jak najwięcej naukowców. Dlatego oprócz wydania krytycznego karaimskiej Biblii przygotuje nowoczesną bazę danych.

Karaimskie rękopisy biblijne z przeróżnych okresów będzie można przeszukiwać i porównywać online. „To nie będzie zwykła wyszukiwarka słów” – mówi. I porównuje, że chodzi mu o coś bardziej na miarę portalu booking.com, gdzie wyszukuje się mieszkania na wynajem. „W portalu tym można wyszukać mieszkanie o dokładnie sprecyzowanych parametrach: w określonym miejscu, w wybranym przedziale czasowym, o zadanej liczbie pokojów czy elementach wyposażenia” – mówi naukowiec. I wyjaśnia, że chciałby, aby jego wyszukiwarka zawierała podobnie wiele funkcji, ale przydatnych językoznawcom.

W bazie będzie więc można przeszukiwać teksty źródłowe na podstawie czasu i miejsca ich powstania, języka ojczystego kopisty, użytych w tekście sufiksów, użytych do zapisu kształtów liter i wielu innych kryteriów językoznawczych i paleograficznych. „Czegoś takiego w turkologii jeszcze nie ma” – zauważa laureat grantu ERC. Naukowiec chciałby, żeby kod źródłowy tej bazy danych stał się w przyszłości standardem w dokumentacji dowolnego języka. „Język karaimski będzie tam warstwą, na którą w przyszłości będziemy chcieli nałożyć dane z innych języków turkijskich. Chcielibyśmy, by owa baza danych stała się zalążkiem słownika porównawczego języków turkijskich – zwłaszcza tych historycznych, nieużywanych” – mówi naukowiec.

PAP – Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

lt/ ekr/

Źródło: Serwis Nauka w Polsce – www.naukawpolsce.pap.pl

(OredGAI)

Tytuł publikacji: odredakcyjny 




poniedziałek, 19 listopada 2018

„Słyszałaś pewnie, czym się różni niebo od piekła. Podobno w piekle gotują doskonałą zupę, ale łyżki są tak długie, że nikomu nie udaje się dosięgnąć do ust. W niebie gotują tak samo dobrze i mają tak samo długie łyżki, tyle że ludzie w niebie wpadli na to, by się nawzajem karmić. Tylko tyle. Szczęście jest naprawdę bardzo proste” – podaje Markéta Zahradníková w książce „Bóg nie jest automatem do kawy. Rozmowa z księdzem Zbigniewem Czendlikiem”.

Cytat ten najprawdopodobniej  spadł mi prosto z nieba. Mam nadzieję... Metafora niezwykła. W tych czasach i zawsze – lustro...

Stefania Pruszyńska 


środa, 14 listopada 2018

Orderem Orła Białego zostali uhonorowani pośmiertnie m.in.: Maria Skłodowska-Curie, Hilary Koprowski, Janusz Korczak, Władysław Reymont, Ignacy Daszyński i Roman Dmowski. „Te osoby na przestrzeni stulecia w wyjątkowy sposób przysłużyły się Rzeczypospolitej” – mówił prezydent Andrzej Duda. Uroczystość wręczenia odznaczeń z okazji Narodowych Obchodów Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej odbyła się w niedzielę na Zamku Królewskim w Warszawie.

Prezydent podkreślił, że to odznaczenia dla niezwykłych Polaków w wyjątkowym roku, roku stulecia odzyskania niepodległości. Zaznaczył, że zaproponował Kapitule Orderu Orła Białego, by w tym roku przyznać je w sposób wyjątkowy. „Aby przyznać je tym, którzy na przestrzeni stulecia w wyjątkowy sposób przysłużyli się Rzeczypospolitej, a tego wielkiego, wspaniałego odznaczenia nie dostali. Choć bez wątpienia każdemu z nich się ono należało” – powiedział.

„Pracowaliśmy rzeczywiście razem z kapitułą rok, aby te osoby wybrać, wyłonić, to było często długie dyskusje. Listy nazwisk Polaków, którzy dokonali różnych odkryć, różnych chwalebnych czynów. Albo takich, którzy po prostu pracowali dla ojczyzny i byli ludźmi wybitnymi. Ostatecznie przyjęliśmy za absolutnie jednogłośną zgodą kapituły - przy mojej rzecz jasna całkowitej aprobacie  że właśnie te osoby, którym te odznaczenia przed chwilą zostały wręczone, je otrzymają” – mówił prezydent.

Jak zaznaczył czasem „aż dziw brał”, że ktoś tak wielki i tak słynny Orderu Orła Białego do tej pory nie dostał. „Cieszę się, że Polska mogła ten brak uzupełnić, podkreślając tę niezwykłą rolę, jaką dany człowiek odegrał w polskim życiu publicznym, polskim życiu naukowym, w polskim życiu kulturalnym, czy w budowaniu po prostu polskiego społeczeństwa, czy w budowaniu polskiego państwa”  wymieniał Andrzej Duda.

Podkreślił, że odznaczone osoby pochodzą z „bardzo różnych dziedzin”. „Z bardzo różnych też środowisk, z bardzo różnych też grup narodowych tej wielkiej Rzeczypospolitej, wielu narodów, taką  jaką ona była w okresie tego stulecia. Ale wszyscy oni byli Polakami i nie ma wątpliwości, że są to ordery przyznane dla Polaków (…) dlatego, że każdy z nich, patrząc na życie, patrząc na zasługi dla Polski, dla świata, z całą pewnością był polskim patriotą” – zaakcentował prezydent.

Wśród uhonorowanych znaleźli się: abp Antoni Baraniak SDB  sekretarz i kapelan prymasów Polski Augusta Hlonda i Stefana Wyszyńskiego, biskup pomocniczy gnieźnieński, a następnie arcybiskup metropolita poznański, sługa Boży Kościoła katolickiego; bp Juliusz Bursche  biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej, działacz niepodległościowy, członek Rady Stanu Królestwa Polskiego, więziony i torturowany przez hitlerowców, gorliwy patriota i męczennik II wojny.

Wyróżnieni zostali także: Ignacy Daszyński  polityk, działacz społeczny i niepodległościowy, premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej (tzw. rządu lubelskiego), marszałek Sejmu w latach 1928-1930, oraz Roman Dmowski  jeden z czołowych działaczy niepodległościowych, polityk, dyplomata, publicysta, współzałożyciel, przywódca i główny twórca programu polskiego ruchu narodowego. Ordery otrzymali także: ks. Szymon Fedorońko  duchowny prawosławny, naczelny kapelan wyznania prawosławnego Wojska Polskiego, zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Katyniu; Halina Konopacka-Matuszewska  lekkoatletka, pierwsza polska złota medalistka olimpijska, działaczka sportowa, malarka, poetka i dziennikarka, bohaterka akcji ratowania złota ze skarbca Banku Polskiego; a także Hilary Koprowski  lekarz, wirusolog i immunolog, twórca szczepionki przeciwko wirusowi polio wywołującemu chorobę Heinego-Medina.

Na liście znaleźli się również: Janusz Korczak (Henryk Goldszmit)  pisarz, pedagog, lekarz, publicysta, działacz społeczny, wielki orędownik praw dziecka, ofiara Holocaustu; Wojciech Kossak  jeden z najbardziej znanych, cenionych i płodnych malarzy polskich, czołowy reprezentant nurtu historycznego i batalistycznego, major kawalerii Wojska Polskiego; Zofia Kossak-Szczucka  wybitna powieściopisarka, organizatorka pomocy Żydom w okupowanej przez Niemcy Polsce, uczestniczka Powstania Warszawskiego; Leon Kryczyński (Mirza Najman)  prawnik, historyk, działacz społeczny, wybitny przedstawiciel społeczności Tatarów w Polsce; Kornel Makuszyński  prozaik, poeta, felietonista, krytyk teatralny i publicysta, jeden z najpoczytniejszych pisarzy okresu międzywojnia oraz Olga Drahonowska-Małkowska  współtwórczyni i jedna z najbardziej zasłużonych działaczek polskiej gałęzi ruchu skautowego.

Ordery otrzymali ponadto: Andrzej Małkowski  działacz niepodległościowy, jeden z głównych twórców i teoretyków harcerstwa; Stanisław Mierzwa adwokat i działacz ruchu ludowego, jeden ze skazanych w procesie szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego; Jędrzej Moraczewski polityk, działacz niepodległościowy, żołnierz Pierwszej Brygady Legionów Polskich, premier i minister w rządzie II RP; Leon Petrażycki  wybitny prawoznawca, socjolog prawa, filozof i działacz polityczny; Maciej Rataj  filolog klasyczny, polityk, działacz społeczny i niepodległościowy, marszałek Sejmu, pełniący obowiązki prezydenta RP, oraz Władysław Stanisław Reymont  jeden z najwybitniejszych i najpoczytniejszych prozaików polskich, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, społecznik i działacz patriotyczny; Maria Skłodowska-Curie  wybitna polska uczona, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla, fundatorka Instytutu Radowego w Warszawie.

Wyróżnieni też  zostali: Stanisław Sosabowski – działacz niepodległościowy, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, a następnie generał brygady Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, organizator i dowódca 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej – pierwszego oddziału tego typu w dziejach polskiego oręża; Baruch Steinberg – naczelny rabin Wojska Polskiego, zamordowany przez NKWD w Katyniu; Karol Szymanowski  wybitny kompozytor, pianista i pedagog, rektor Konserwatorium Muzycznego w Warszawie (obecnie Uniwersytet Muzyczny im. Fryderyka Chopina), odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski, oraz Stefan Żeromski  pisarz, publicysta, dramaturg, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli Młodej Polski, nazywany „sumieniem narodu” i „sumieniem polskiej literatury”.

Odznaczenia odebrali członkowie rodzin i przedstawiciele instytucji muzealnych.

Prezydent nadał Order Orła Białego także Stefanowi Banachowi. To jeden z najwybitniejszych matematyków XX w., światowej sławy autor oryginalnych rozwiązań, twierdzeń i prawideł, twórca oraz lider, wraz z Hugonem Steinhausem, lwowskiej szkoły matematycznej. Jak poinformowano, odznaczenie ma zostać przekazane rodzinie w późniejszym terminie.

PAP - Nauka w Polsce, Anna Kondek-Dyoniziak

akn/ sno/ zan/

Źródło: Serwis Nauka w Polsce – www.naukawpolsce.pap.pl

Tytuł własny redakcji Gazety Autorskiej „IMPRESJee” (OredGAI)



czwartek, 08 listopada 2018

 

9 listopada 2018 o godz. 18.00 (piątek – Bistro „Cezar”). Międzynarodowy Listopad Poetycki – XIII Turniej Wierszy o „Pierścień Dąbrówki”. Nagroda główna: rzeźba Kazimierza Rafalika. Jury przewodniczy dr Stefan Pastuszewski, redaktor „Akantu”. Wyróżnienia: m.in. „Kielnia Tadeusza Stirmera” wręczana przez Edytę Kulczak, „Chleb dla Poety” – rzeźba Marioli Kalickiej, Liquor benedictinorum z apteki „Pod złotym lwem”. Łucja Dudzińska – wyróżnienie grupy młodych pisarzy „Na krechę”. Poza decyzją jury liczne wyróżnienia: obrazy, obrazki, duże piwo od Antoniego i inne... Tekst do turnieju (jeden niepublikowany wiersz w 5 egz. A4) prosimy zgłaszać 16.30-17.30 w bistro. Na każdym egz. tekstu prosimy umieścić adres e-mailowy.

20 listopada 2018 o godz. 18.00 (wtorek). Wieczór z prozą Barbary Kęcińskiej-Lempki i Barbary Tylman. Kościański Odys – opowieść Jadwigi Czarnej o Adamie Tomaszewskim.

4 grudnia 2018 o godz. 18.00 (wtorek). Nowe książki w Klubie: Danuta E. Dachtera – „Moje Macondo”, Dariusz Kozdęba – „Widma i czereśnie”. Omówienie – dr Janusz Urbaniak.

11 grudnia 2018 o godz. 18.00 (wtorek – Bistro „Cezar”). Wieczór wigilijny Klubu Literackiego. Kolędy i piosenki – Alina i Krzysztof Galas. Wiersze – Józef Zdunek. Prosimy o wigilijne teksty i Boże Dary na stół.

Zapraszamy do publikacji w „Protokole Kulturalnym”. Spotkania w „Dąbrówce” prowadzi Jerzy Grupiński.

Klub Literacki „Dąbrówka”  w Piątkowskim Centrum Kultury PSM w Poznaniu.

(OredGAI)

Ilustracja graficzna: Oazy myśli, Stefania Pruszyńska


 

 

niedziela, 21 października 2018




„Koloryt naszego świata wywodzi się ze stosunku do matki, a jego forma ze stosunku do ojca”  Antoni Kępiński

„Ten, kto wątpi w to, czy należy kochać rodziców, zasługuje na karę” – Arystoteles

„Jaką wdzięczność okażesz rodzicom, takiej spodziewaj się od swoich dzieci” – Tales z Miletu

„Mój ojciec mawiał do mnie: Pokaż im, na co Cię stać, nie martw się, co z tego będziesz miał. Powiedz, że pracujesz za darmo i uczyń się bezcennym” – Clint Eastwood

„Upiększajmy naszym rodzicom wieczór ich życia tak, jak oni upiększali nasz świt” – N. Tommaseo

„Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto matkę szanuje, ten jakby skarby gromadził”.  Mądrość Syracha

„Kobieta lepiej rozumie dziecko niż mężczyzna, ale psychicznie mężczyzna jest bardziej podobny do dziecka”   Friedrich Wilhelm Nietzsche

„Płacz cudzego dziecka rani uszy, płacz własnego – serce” – Ryszard Podlewski, „Rok z Vat-em”

„Kiedy brakuje nam ojca, sami go sobie znajdujemy” – Pascal Garnier, „Jak się ma twój ból?”

„Dom to wcale nie są ściany i sufity i podłogi, ale ręce naszej mamy” – Anna Kamieńska

„Jedyne, co można zrobić dla dzieci, to wychować je; nie można przeżyć za nie życia” – Elizabeth Taylor

„Ten, kto traci szacunek do matki i ojca, ściąga na swoją głowę przekleństwo Boga” – ks. Jan Bosko

„Matka, jak Pan Bóg, może kochać wszystkie swe dzieci, każde z osobna i każde najwięcej” –  Zofia Kossak

„Wychowanie całkowicie wyzwolone z autorytetu, tradycji i dogmatu kończy się nihilizmem” – Leszek Kołakowski  

„Człowiek ma obowiązek nauczyć swego syna zawodu, bo kto nie uczy swego syna zawodu – uczy go bycia złodziejem”  Talmud

„Jedynym rozsądnym sposobem wychowania jest oddziaływanie własnym dobrym przykładem, a jeśli nie można inaczej – odstraszającym przykładem” – Albert Einstein

„Dzieci często bywają tak okrutne w słowach, jak dorośli jedynie w myślach pozwalają sobie na to” – Ivo Andrić

„Potężna jest miłość matki; gdybyś uczynił coś złego, nie potrafi Cię nienawidzić, bo jesteś owocem jej łona”  – Sofokles

 

Cytaty wybrała: Stefania Pruszyńska

Grafika: Liryk wielostrunny, Stefania Pruszyńska


czwartek, 11 października 2018

„Ktoś powiedział, że ludzie głupieją hurtowo, a  mądrzeją detalicznie. Dlatego kochamy i popieramy przypadki detaliczne” – stwierdziła Wisława Szymborska (tuż po tym, jak ogłoszono, że została laureatką Nagrody Nobla) w wywiadzie dla włoskiego dziennika „La Repubblica”, zapewne przywołując tymi słowami aforyzm autorstwa Arkadija Awierczenki, rosyjskiego pisarza, humorysty.  

Stefania Pruszyńska 



środa, 10 października 2018

W jednej z europejskich bibliotek uniwersyteckich profesor Wiesław Wydra z UAM w Poznaniu odnalazł nieznane dotąd wydanie „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” z 1542 roku. W odróżnieniu od znanej dotąd wersji dialogu, ten zachował się w całości – podał Instytut Książki.

W jednej z europejskich bibliotek uniwersyteckich odnaleziono nieznane drukowane wydanie „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” z 1542 roku, opublikowane w Krakowie przez Macieja Szarfenberga. Odkrycia dokonał profesor Wiesław Wydra z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

„W odróżnieniu od znanej dotąd wersji dialogu z rękopisu płockiego przekaz ten zachował się w całości. To najważniejsze wydarzenie w polskiej filologii w ostatnich latach” – informuje Instytut Książki.

Znalezisko doczeka się opracowania krytycznego – ukaże się ono jesienią nakładem Wydawnictwa Poznańskie Studia Polonistyczne.

Przedmiotem zainteresowań znalazcy starodruku prof. Wiesława Wydry są historia literatury i książki w średniowieczu i wczesnym okresie nowożytnym, badania nad pieśniami w późnym średniowieczu, a także edycja nieznanych lub niewydanych utworów polskich z tego okresu. Profesor jest również znawcą inkunabułów i starych druków.

„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, liczący około pół tysiąca wersów utwór jest chyba najbardziej po „Bogurodzicy” znanym polskim tekstem średniowiecznym. Jego autorstwo przypisuje się Mikołajowi z Mierzyńca, kanonikowi płockiemu, który napisał go prawdopodobnie na początku XV wieku. Oryginał się nie zachował. Około roku 1463 nieznany kopista przepisał większą część utworu, poza zakończeniem (znane nam dziś ostatnie wersy dialogu to XIX-wieczna rekonstrukcja na podstawie rosyjskich przekładów utworu z XVI wieku). Ten tekst dialogu został odnaleziony w latach 80. XIX wieku przez Wojciecha Kętrzyńskiego w jednym z rękopisów Biblioteki Katedralnej w Płocku. Polski autor wzorował się na łacińskich pierwowzorach dialogów ze śmiercią, które obrazowały równość wobec niej wszystkich ludzi – od papieża po żebraka, ulotność i marność dóbr doczesnych. Zazwyczaj w tego typu utworach przedstawiano satyryczny obraz wszystkich stanów społecznych – tak też jest i w polskim „Dialogu Mistrza Polikarpa...”.

Tekst dialogu należy do najczęściej analizowanych utworów w literaturze staropolskiej, wciąż jednak odkrywa nowe tajemnice.

Jacek Sokolski z Uniwersytetu Wrocławskiego w artykule „Jako samojedź krzywousta” („Pamiętnik Literacki” 2017) stawia tezę, że wizerunek śmierci w polskim tekście wzorowany jest na obrazie chorego na trąd. Spośród innych tego typu utworów polska wersja dialogu wyróżnia się bardzo rozbudowanym opisem personifikowanej Śmierci. W znanych wersjach łacińskich temat ten potraktowano zdawkowo: rozmówczyni Polikarpa wygląda strasznie, jest blada i przepasana płachtą, w ręce trzyma kosę.

W polskiej wersji Śmierć nie jest szkieletem jak na wizerunkach z Zachodu Europy, można nawet poznać jej płeć – jest kobietą, o czym mówi fragment, gdy Mistrz Polikarp, modląc się w kościele „Uźrzał człowieka nagiego,/ Przyrodzenia niewieściego,/Obraza wielmi skaradego/ Łoktuszą przepasanego”. Dalej mamy inne szczegóły – postać jest „chuda, blada” i ma „żółte lice” –charakterystyczny objaw trądu, podobnie jak połysk skóry twarzy (śmierć „Łszczy się jako miednica”). Fragment „Upadł ci jej koniec nosa,/ Z oczu płynie krwawa rosa” badacz interpretuje jako opis zmian w trądzie, kiedy zaatakowane zostają tkanki twarzy, podobnie jak wersy: „Nie było warg u jej gęby,/ Poziewając skrżyta zęby”.

„Niewykluczone, iż XV-wieczny wierszopis zetknął się z chorymi na trąd, ponieważ właśnie w jego czasach w Polsce mamy do czynienia ze szczególnym nasileniem tej budzącej powszechnie lęk i odrazę choroby, która wcześniej spowodowała ogromne spustoszenia na zachodzie Europy” – konkluduje Sokolski.

PAP – Nauka w Polsce, Agata Szwedowicz

Na fotografii: Karta tytułowa dzieła „Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania...” (w wydaniu znajduje się Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią), Kraków, Maciej Scharffenberg 1542.


Źródło artykułu: Serwis Nauka w Polsce – www.naukawpolsce.pap.pl

Źródło fot.:  Wikipedia (licencja publiczna)

Oprac. graf. redakcji Gazety Autorskiej „IMPRESJee” i Portalu Autorskiego IMPRESJee.pl: Stefania Pruszyńska


niedziela, 07 października 2018



 „Etyka i uczciwość uległy erozji pod wpływem najstarszego zawodu świata: politycznej prostytucji” – Michael Connelly, „Echo Park”

„Jeśli dzieciom i prosiętom dasz wszystko, czego pragną, będziesz miał dobre prosięta, lecz złe dzieci”. Przysłowie nigeryjskie

„Zamek i klucz są dla człowieka uczciwego, nie dla złodzieja”. Przysłowie ormiańskie

„Uczciwego można podzielić na cztery części: ostrożność, sprawiedliwość, siłę ducha i wstrzemięźliwość” – Cyceron

„Ludzie, którzy kochają w życiu tylko raz, to w rzeczywistości istoty puste. To, co uchodzi w ich pojęciu za wierność i uczciwość, jest albo siłą przyzwyczajenia, albo imaginacją” – Oscar Wilde

„Wychowanie. Jeżeli dałeś komuś życie, daj mu również instrukcję użytkowania” – Valeriu Butulescu

„Warto być uczciwym, choć nie zawsze się to opłaca. Opłaca się być nieuczciwym, ale nie warto” – Władysław Bartoszewski

„Rozum uczciwego człowieka mieści się w sercu” – Maksym Gorki

„Nigdy niewolnik pieniądza nie będzie uczciwym człowiekiem” – Demokryt

„Uczciwość jest cnotą, która dużo kosztuje” – Karol Irzykowski, „Aforyzmy”

„Zróbcie, by uczciwość się bardziej opłacała, a nie będzie kradzieży” – Konfucjusz

„Potrzeba nieustannej odnowy umysłów i serc, aby przepełniała je miłość i sprawiedliwość, uczciwość i ofiarność, szacunek dla innych i troska o dobro wspólne, szczególnie o to dobro, jakim jest wolna Ojczyzna” – Jan Paweł II

„Większość uczciwych kobiet to ukryte skarby, które są bezpieczne jedynie dlatego, że ich nikt nie szuka” – François de La Rochefoucauld

Cytaty wybrała: Stefania Pruszyńska

 


 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 140